چرا نوجوانان درس نمی خوانند؟

چرانوجوان درس نمی خواند؟

یکی از مشکلاتی که بسیاری از والدین آن را تجربه می‌کنند، عدم مطالعه و درس‌خواندن منظم فرزندان است. در بسیاری از موارد نمره‌های پایین، ضعف توجه به درس و شکایت معلمان نشان می‌دهد که برخی کودکان و نوجوانان اصلاً اهمیتی به مطالعه و آموزش نمی‌دهند. در این شرایط نمره‌های پایین، مشکل در کلاس درس و موارد این‌چنینی موجب می‌شود تا والدین احساس خطر کرده و دلایل درس نخواندن فرزندان را بررسی کنند.

اختلال نقص توجه

یکی از رایج‌ترین دلایلی که درس‌خواندن را برای فرزندان مشکل می‌کند، اختلال نقص توجه است. کودکان مبتلا به نمی‌توانند به‌خوبی بر روی درس و انجام کارها متمرکز عمل کنند. به همین دلیل با شروع دوران تحصیل، شیطنت‌های متعدد، حواس‌پرتی و حتی تلاش برای پرت‌کردن حواس هم‌کلاسی‌ها آغاز می‌شود. اختلال نقص توجه با درمان‌های دوره‌ای روان‌شناسان و روانپزشکان قابل بهبودی است. یادتان باشد که این مشکل با محرک‌هایی مثل موبایل و تبلت شدیدتر می‌شود؛ به همین دلیل باید اعلان‌های این دیوایس‌ها را محدود نمایید تا شرایط برای عدم تمرکز فرزندتان ایجاد نگردد.

2-عدم برنامه ریزی صحیح برای درس خواندن

قطعاً کودکان درک عمیقی از برنامه‌ریزی و مطالعه ندارند! این والدین هستند که باید نحوه برنامه‌ریزی و تکنیک‌های مطالعه را به کودکان آموزش دهند. یادگیری این جزییات حتی در سنین نوجوانی نیز، به فرزندان کمک می‌کند تا بدانند چگونه درس‌خواندن و نکته نویسی را آغاز کنند.

3- عدم اهمیت قائل شدن برای مطالعه

در خانواده‌هایی که مطالعه صرفاً در زمان آموختن درس انجام می‌شود، میل فرزندان به مطالعه و درس‌خواندن کم‌تر است. به همین دلیل برای حل این مشکل و پیشگیری از آن، برای کودکان از همان سال‌های ابتدایی تولد، کتاب خریداری می‌شود. مطالعه حس مطلوبی در کودک و نوجوان ایجاد می‌کند و شوق یادگیری زمینه لازم را برای بهبود درس‌خواندن خلق می‌کند. پس می‌توان گفت یکی از دلایل درس نخواندن فرزندان، عدم مطالعه والدین و خانواده است.

4- تمرکز بر تکنولوژی

یکی از دلایل درس نخواندن فرزندان، سرگرم‌شدن با تکنولوژی است. زمانی که فرزند شما بدون برنامه‌ریزی و قوانین مشخص کار با موبایل، تبلت و کنسول بازی را آغاز می‌کند، قطعاً تغییر الگو برای شما و او مشکل خواهد بود.  استفاده بیش از حد از تلفن همراه، تلویزیون، و بازی‌های ویدیویی ممکن است فرزند شما را از مطالعه و یادگیری دور کند. در چنین شرایطی باید قوانین مشخصی را تعیین کنید. استفاده از اپلیکیشن‌های پرنتال کنترل جهت اعمال قوانین و کنترل شرایط بهترین راهکار است.

5- عدم توانایی کلاس درس در جذب فرزندان

در برخی شرایط، والدین متوجه کم و کاستی‌هایی در کلاس درس می‌شوند. عدم وجود آموزگار صبور، کتاب‌های جذاب، نحوه تدریس مناسب، واکنش‌های هیجانی آموزگار نسبت به دانش‌آموزان و ایجاد نفرت، تحقیر و… همگی از مواردی است که درس نخواندن کودک و نوجوان را رقم می‌زند.

6-عدم تشویق فرزندان به درس خواندن

در بعضی شرایط، والدین نقش والدگری را فراموش کرده و بدون تشویق از کودکان انتخاب دارند تا در مسیر مناسب قرار گیرند. بخش مهمی از فرایند مطالعه و یادگیری مربوط به همین مسیر است. پس با تشویق و ارائه راهکارهای نوین برای آموزش به کودکانتان انگیزه بیشتری ببخشید.

7- محیط نامناسب از دلایل درس نخواندن فرزندان

فرزندانی که در محیط نامناسب حضور دارند و بدون آرامش، امنیت و حس مثبت زندگی می‌کنند، قطعاً شوقی برای مطالعه و درس‌خواندن نخواهند داشت. محیط نامناسب از دلایل درس نخواندن فرزندان محسوب می‌شود. معمولاً این روند با مشکلاتی مثل دعوای والدین، بیماری والدین، برادر و خواهرهای پرخاشگر و… ایجاد می‌گردد.

8- دوستان نامناسب از دلایل درس نخواندن فرزندان

بعضی از دوستان ناباب در محیط مدرسه می‌توانند بر روی فرزند شما تأثیرگذار باشند. در این شرایط شاهد هستیم که فرزندان رفتارهایی غیرمعمول نشان می‌دهند و برای پذیرفته‌شدن در جمع برخی از افراد، درس نخواندن را در پیش می‌گیرند.

علل گوناگونی ، زمینه ساز افت تحصیلی و احیاناً توقف در یک پایه تحصیلی می شوند . در کل نمی توان علل ثابتی را عامل موفقیت یا شکست تلقی کرد . اغلب محققان و صاحب نظران عوامل شکست تحصیلی را در دو طبقه درون سازمانی و برون سازمانی قرار می دهند . از عوامل بیرونی به تعدد زبان ، نابرابری ، امکانات آموزشی در شهر و روستا ، محرومیت برخی از گروهها مثل غیربومیان ، مهاجرین ، دختران و محدودیتهای مالی کشورها ، عوامل شخصی مانند هوش و استعداد ، امور عاطفی و نتایج تحصیلی اشاره نموده و از عوامل درونی نظام آموزش و پرورش کیفیت معلمان، برنامه های آموزشی ، تقویم و ساعت آموزشی را می توان نام برد.  

* در یک تقسیم بندی مشابه نیز می توان عوامل زیر را در افت تحصیلی دخیل دانست

۱– علل داخلی که متوجه نظام آموزش و مدرسه می باشد

۲ – علل خارجی که خود به دو دسته تقسیم می شوند :

     الف ) علل اجتماعی و خانوادگی

        ب ) علل فردی

این دسته بندی دارای مرز مشخصی نیست و می توانند در یکدیگر تداخل داشته باشند ، چرا که نظام آموزشی نمی تواند از اجتماع جدا باشد و خود متأثر از آن است . همچنین عوامل فردی بی تأثیر از اجتماع و خانواده نمی باشد . این دسته بندی فقط برای سهولت مطالعه و تحقیق می باشد که در زیر به تفصیل بیان می شود.

علل داخلی

مدرسه به عنوان دومین کانون که در رشد و تحول کودک سهم بسزایی دارد می تواند نقش خود را به طور سازنده و یا بعضاً به شکل مخرب ایفا کند . اولین تجارب آموزشی و اجتماعی در محیط مدرسه یا کلاس درس ، روابط با همسالان و مشکلات ناشی از نظام آموزشی با افت تحصیلی دانش آموزان در ارتباط هستند.

روانشناسان انسانگرا بر این باورند که عواملی چون نگرش نسبت به خود ، آموزشگاه و دیگران ، میزان همدلی ، احترام بی قید و شرط . یکرنگی و در نظر گرفتن تفاوتهای فردی می توانند عوامل مهمی در مسائل انطباقی ، سلامت جسمانی ،  میزان توجه و حتی تغییر در میزان بهره هوشی و رشد شناختی باشد . از دیدگاه انسانگرایانه ، یادگیری می بایست در محیطی با روابط انسانی خوب تحقق یابد . در واقع تجربه یادگیری متأثر از دیدگاه یادگیری است و از این رو یادگیری تا حد امکان باید فردی و در زمان حال صورت پذیرد

آموزش انسانگرایانه با کل وجود آدمی در ارتباط است . بنابراین هم مسائل آموزشی و هم مسائل عاطفی به موازات هم می بایست در آموزشگاه مورد توجه قرار گیرد

علل آموزشگاهی که باعث افت تحصیلی می شود عبارتند از:

نامتناسب بودن هدفها و محتوای برنامه ها با نیازها ، استعداد و علاقه دانش آموزان –

اگر فراگیران برنامه درسی را نامربوط تشخیص دهند و آنها را متناسب با اهداف خود ندانند آن گاه است که افت تحصیلی افزایش می یابد . از آنجائیکه در نظام آموزشی ما هدف ، نخبه پروری وطرح تعلیم و تربیت بر مبنای تشکیل ذهن و ذخیره هر چه بیشتر دانش آموزی می باشد . قصور در برقراری هدفها و برنامه هایی که با نیازهای رشد ، تکامل ، علائق و انگیزه های فرد متناسب و هماهنگ نباشد بر جریان تعلیم و تربیت تأثیر نامناسبی برجای گذارده و باعث افت تحصیلی می شود

نامتناسب بودن روشها و امکانات آموزشی با محتوای برنامه ها –

در نظام آموزشی ما روشهای تدریس و یادگیری بر اساس گوش دادن و بیان لفظی و حفظ مطالب درسی استوار است و تأکید بر روشهای غیرفعال است . در نتیجه ذوق و خلاقیت و ابتکار دانش اموزان نادیده گرفته می شود و انگیزه و علائق آنان برای آموختن از بین می رود و در نتیجه افت تحصیلی نمایان می شود

نامتناسب بودن معلمان از نظر صلاحیت ها ، شایستگی ها و تعداد با نیازهای برنامه

کمبود معلم مخصوصاً در کشورهای در حال توسعه به دلیل کاهش جاذبه برای شغل معلمی ، یکی از دلایل شلوغی کلاسها و عدم توجه مناسب به پرورش و شکوفایی استعدادهای دانش آموزان می باشد که این امر باعث مردودی و یا ترک تحصیل آنان گردیده و یکی از عوامل افت تحصیلی است . کانت معتقد است در بین ابداعات بشری هنرمملکت داری و هنر تعلیم و تربیت از مابقی دیگر مشکل تر است یک معلم خوب برای اداره کردن به دو ویژگی نیاز دارد . اشراف بر کلاس یعنی توانایی معلم در کنترل کلاس و حضور ذهن یعنی توانایی معلم برای انجام دادن دو یا چند عمل در یک زمان . معلم همیشه در یک کلاس با دو نوع موقعیت روبروست . موقعیتهای مقرر یا پیش بینی شده وموقعیتهای اضطراری که از قبل قابل پیش بینی نمی باشد . کلاسهای شلوغ به علت کمبود معلم و فضا و در نتیجه عدم توجه مناسب به پرورش و شکوفایی استعدادهای دانش آموزان و تدریس معلمان به شیوه قدیمی به صورت غیرفعال و پذیرنده کاهش جاذبه برای شغل معلمی به خاطر حقوق ناکافی و عدم رفاه در نتیجه عدم جذب نیروهای مطلوب کارآمد از جمله مواردی است که در نهایت افت تحصیلی وتکرار پایه تحصیلی را به دنبال دارد

نامتناسب بودن مقررات و شرایط و فضای مدرسه و کلاس با نیازها و شرایط اجتماعی

مقرراتی که در اکثر مدارس حاکم است با وضعیت معلمین و دانش آموزان متناسب نیست و در این شرایط به استعدادها ، علائق و مشکلات دانش آموزان و تفاوتهای فردی آنان توجهی نمی شود . در این شرایط تعلیم و تربیت تحمیل شده ، تهدید ، توبیخ جنبه رسمی به خود می گیرد و این خود باعث بی علاقگی و عدم پرورش استعدادها شده و افت تحصیلی را به دنبال دارد همچنین مقررات و شرایط نامناسب مدرسه ، کلاس و محیط داخلی مدرسه و جریانهای اجتماعی آن ممکن است به طور کلی با نیازهای کودکان و جامعه ای که آنها را در برگرفته است بیگانه و ناهماهنگ باشد از جمله ساختمان مدارس ، تجهیزات ، کتابها و برنامه های درسی ممکن است از عوامل این بیگانگی به شمار آیند.

 از عوامل مؤثر دیگر در این ارتباط می توان از مدت زمان و تعداد جلسات کلاس در هر روز ، مدت زمانی که برای انجام تکالیف در منزل تعیین می شود و تعداد روزهای حضور در مدرسه در هر هفته و همچنین چگونگی روابط معلمان و مسئولان مدرسه با دانش آموزان و اولیاء آنان نیز نام برد

– نامتناسب بودن روشهای ارزشیابی و سنجش یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و تأکید زیاد بر امتحانات

از آنجا که آموزش و پرورش عمومی حق همه افراد جامعه است پس باید افراد جامعه به اهداف و نتایج پیش بینی شده برای این سطح آموزش و پرورش برسند . در نتیجه افت تحصیلی در آن بی معنا خواهد بود نظر به اینکه یادگیری فرآیندی پویا و ممتد است نه ثابت و مقطعی ، بنابراین تقسیم بندی تغییر و تحولات مداومی که فرد در جریان یادگیری با آنها روبروست به مراحل دلخواه تحصیلی و ارائه آزمونهایی برای اندازه گیری یادگیری او در خلال یا در پایان هر یک از مراحل به منظور تعیین سرنوشت او نمی تواند توجیه پذیر باشد . زیرا نمرات امتحانی به شخصی که امتحانات را تصحیح می کند وابستگی دارد و شایستگی معلمان در تدریس از یک موضوع درسی به موضوع درسی دیگر متفاوت است پس ارزش نمرات امتحانی متفاوت است . تأکید زیاد بر نمرات امتحانی هدفهای اصلی آموزش و پرورش را به مخاطره می اندازد و نمره به صورت هدف در می آید و به جای تأکید بر پرورش قدرت خلاقیت وابتکار و جرأت و جسارت ، بر حفظ و ذخیره دانشهای ساخته و پرداخته کنونی در ذهن تأکید می کند.دانش آموزان به طور کلی در فعالیتهای اولیه تحصیلی شان تقریباً یاد می گیرند که به نظام نمره گذاری و ارتقا گواهینامه گزارشهای تحصیلی اهمیت قائل شوند امتحانات در صورتی توجیه پذیرند که نقاط قوت و ضغف دانش آموزان را نشان داده و زمینه پیشرفت آنان را فراهم نماید.

علل خارجی

خانواده و نقش آن بر افت تحصیلی

هر انسانی قسمت اعظم زندگی خود را در خانواده سپری می کند . خانواده به اولین گروه خویشاوندی یک کودک اطلاق می شود و نخستین پیوند میان کودک و محیط اطراف است . کودک در آنجا پندارهای اولیه درباره جهان خارج را فرا می گیرد . از لحاظ جسمی و ذهنی رشد و پرورش پیدا می کند . سخن گفتن و هنجارهای اساسی رفتار را یاد می گیرد و سرانجام نگرشها ، اخلاق و روحیاتش در خانواده شکل می گیرد و به عبارت دیگر اجتماعی می شود.

 

 

عواملی که تحت عنوان عوامل اجتماعی – خانوادگی مطرح می شود در ذیل ذکر می شود:

محرومیت فرهنگ

کودک دچار فقر فرهنگی ، کودکی است که از فقر زبانی ، تجربی ، شناختی و شخصیتی و دامنه وسیعی از نگرشها ، هنجارها و ارزشهای بدون معیار رنج می برد و با توجه به این موارد است که فرصتهای برابر آموزش ، شانس مساوی در برخورداری از تعلیم و تربیت را فراهم نمی کند زیرا بسیاری از افرادی که وارد نظام آموزشی می شوند این بار محرومیت فرهنگی است که آهنگ برخورداری آنان را معین می کند.هر چه امکانات فرهنگی خانواده زیادتر باشد امکان رشد توانایی های هوشی کودکان زیادتر می شود و برعکس فقر محیط فرهنگی اثرات منفی بر رشد عقلی و شناختی کودکان دارد و در نتیجه موجبات افت تحصیلی را به وجود می آورد.

فقر و محرومیت اقتصادی

کودکانی که متعلق به خانواده هایی با پایگاه اقتصادی و اجتماعی فوق العاده پائین بوده و تواماً با فقر اقتصادی و فرهنگی مواجه اند ، از انگیزه تحصیلی بسیار پائین برخوردارند . از سوی دیگر در کنار فقر فرهنگی و محرومیتهای محیطی ، شرایط اقتصادی – اجتماعی حاکم بر جامعه نیز در چگونگی تبلور انگیزه های رشد و پیشرفت یا افت تحصیلی دانش آموزان نقش بسزایی دارد فقر و نداری به شکلهای گوناگون موانعی را در جهت پیشرفت تحصیلی به وجود می آورد از قبیل -نامناسب بودن مکان زندگی از جهت آب سالم ، نور و فضای اتاق ، رفت و آمد و شلوغی و سر و صدا،  آلودگی هوا ، نبودن مکان برای کارهای شخصی نامناسب بودن امکانات بهداشتی و تغذیه و در نتیجه ابتلا به انواع بیماریها و سوء تغذیه و کمبود خواب.

• ارکردن در خارج از منزل که مانع رفتن آنها به مدرسه یا باعث حضور نامرتب آنان در کلاس می شود –
• -یکی از عوامل منفی خانوادگی که همواره منشاء انحراف توجه کودک از تحصیل می گردد جابجائی وظایف والدین و فرزند است . از جمله جابجائی ها که ارتباط قابل توجهی با افت تحصیلی دارد ، اشتغال کودکان است . به این ترتیب کودکان در سنی به کار و اشتغال می پردازند که معمولاً از آنها انتظار می رود درآن مقطع بیشتر به نقشهای مورد انتظار از جمله تحصیل بپردازند . عدم تامین نیازهای مالی خانواده و نیاز به نیروی کار کودک از دلایل عمده اشتغال کودکان در سنین پائین است که در این زمینه صرف وقت و نیروی بسیار در اشتغال ، باعث افت تحصیلی آنها می شود . اشتغال دانش آموزان انرژی جسمی و ذهنی شان را برای یادگیری دروس کاهش می دهد . به این ترتیب کودکان ممکن است به دلیل عدم حضور فعال و مستمر در محیطهای آموزشی نتوانند به نحو مطلوبی به تحصیل ادامه دهند.

– وضعیت اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی خانواده در نظام ارزشها به ویژه در روش تربیت فرزندان تأثیر می گذارد . در بعضی از خانواده ها پیشرفت کودکان در امر تحصیل به عنوان یکی از ارزشهای مهم تلقی می شود . این گونه خانواده ها برای پیشرفت فرزندان خود اهمیت زیادی قائل هستند آنان اغلب با مدرسه و معلم و فرزندان خود در ارتباطند . ولی اعضای طبقه کارگر ارزش پائین تری برای آموزش و پرورش قائل هستند همچنین آنها تأکید کمتری بر آموزش رسمی دارند و آن را وسیله ای برای پیشرفت شخصی قلمداد نمی کنند.

عوامل عاطفی و رفتاری خانواده

رفتار والدین با یکدیگر و تعامل آنها با کودک و به طور کلی جو عاطفی خانواده به عنوان یکی از مهمترین عوامل مؤثر در رفتار و سازگاری کودک به شمار می رود . پذیرش یا طرد کودک از جانب والدین و رابطه فرزندان با یکدیگر ، بهداشت روانی کودک را تحت تأثیر قرار می دهد . کودکی که در خانواده احساس تبعیض و طردشدگی و ناامنی می کند ممکن است از نظر بهداشت روانی مورد تهدید قرار گیرد و این امر ، به تدریج باعث می شود که کودکان انگیزه یادگیری را از دست بدهند و اکثر آنها به گروه مردودشدگان و شکست خوردگان تحصیلی می پیوندند . در خانواده هایی که جو عاطفی سالم در آنها وجود دارد و روابط عاطفی والدین با بچه ها و همچنین روابط اجتماعی مناسبی بین افراد خانواده برقرار است کودک احساس امنیت می کند چنین کودکی از سلامتی روانی و پختگی عاطفی و رشد اجتماعی بهتری برخوردار است که طبعاً در سازگاری او با مدرسه و یادگیری و پیشرفت تحصیلی وی تأثیر تعیین کننده دارد.

فقدان والدین

نبودن پدر یا مادر یا هر دو ، اختلافات خانوادگی ، جدایی والدین از یکدیگر در خانواده ، باعث می شوند شرایط امنیت روانی و عاطفی به شدت کاهش یابد و باعث افت تحصیلی شود . فقدان والدین باعث  آثار منفی رفتاری و عاطفی بر کودکان شده و به تبع آن بی علاقگی و آشفتگی های هیجانی ایجاد می شود که هر یک به نوبه خود می تواند عاملی برای افت تحصیلی دانش آموز باشد.

 

بی سوادی والدین

بی سوادی والدین موجب عدم درک وظایف مدرسه ، برنامه های آن و تداوم حضور مرتب دانش آموز در مدرسه می گردد و مشکلاتی برای تحصیل دانش آموز و کار مدرسه فراهم می کند . همچنین از نظر ناتوانی در کمک فکری و عملی به امور برنامه درسی دانش آموزان در منزل ، از پیشرفت تحصیلی فرزندان آنان می کاهد.والدین با سواد علاوه بر نقش کمک رسانی در آموزش فرزندان خود ، الگوی منسجمی از یک فرد باسواد نیز هستند . سواد والدین در تحصیل فرزندان نقش دو جانبه ای دارد . از یک سو برای آنها جنبه کمک آموزش دارد و از سوی دیگر انگیزه ای برای درس خواندن آنها می شود . برخی از تحقیقات نشان داده اند کودکانی که در امور تحصیلی موفق هستند از والدینی برخوردار هستند که تحصیلات بالاتری دارند.

تعداد اعضای خانواده

امروزه در کلیه جوامع بشری افزایش جمعیت یکی از مشکلات اساسی می باشد و ازدیاد روزافزون آن جامعه را تهدید می کند و در نتیجه توجه اصلی پژوهشگران و صاحب نظران علوم اجتماعی و تربیتی را به خود جلب کرده است . تحقیقات نشان می دهد مجموع تعداد خواهران و برادران در گروهی که دارای افت تحصیلی هستند بیشتر است . زیرا هر خانواده مقدار محدودی از منابع از قبیل پول ، غذا ، فضای زندگی ، رسیدگی و توجه والدین ، کنترل فرزندان و … را دارد که هر چه تعداد اعضای خانواده بیشتر باشد تعداد متوسط منابع برای هر کودک کمتر می شود . در خانواده های پرجمعیت ، کودکان در مدتی که وقت خود را خارج از منزل صرف می کنند احساس آرامش بیشتری می کنند و از طرفی در این خانواده ها والدین کمتر می توانند فعالیتهای خارج از منزل فرزندان خود را تحت نظر داشته باشد.

علل فردی شامل:

• هوش
•  انگیزش
•  توجه
•  آشفتگیهای عاطفی و هیجانی
•  جنسیت
• نارسائیهای جسمانی

بسیاری از مسائل مربوط به یادگیری و نابهنجاری های دانش آموزان از علتهای پنهانی که در تفاوتهای فردی نهفته است ناشی می شود . شناخت تفاوتها موجب بهبود کیفیت آموزش و پرورش و کاهش افت تحصیلی می شود . مساله تفاوت های فردی به ویژگیهای شناختی ، روانشناختی و شخصیتی از قبیل هوش ، انگیزش ، اعتماد به نفس ، توجه ، نارسائیهای جسمی و غیره مربوط می شود  . برای پی بردن به علل این تفاوتها لازم است که به علل وراثتی و محیطی و تأثیر متقابل این دو عامل بر هم اشاره شود . افراد از یک طرف با خصوصیات وراثتی معین به دنیا می آیند و از طرف دیگر در شرایط و محیطهای گوناگون پرورش می یابند . بنابراین تفاوتهای افراد نتیجه کنش متقابل بین محیط و وراثت است مهمترین عوامل فردی که در مردودی و افت تحصیلی نقش دارند عبارتند از:

هوش

بدون شک یکی از عومل مهم افت تحصیلی کمبود هوش و توانایی ذهنی است . هوش هر فرد را می توان به دو نوع هوش عمومی و اختصاصی تقسیم کرد . هوش عمومی نوعی توانایی است که در اغلب فعالیتهای انسان خود را نشان می دهد . هوش اختصاصی استعداد و توانایی خاصی است که فرد در یک یا چند زمینه خاص دارد . اگر به نمرات دروس مختلف یک دانش آموز بنگریم می بینیم که نوعی رابطه بین آنها وجود دارد که حاکی از هوش عمومی است یعنی این طور نیست که آن دانش آموز در یک درس بسیار قوی و در درس دیگر بسیار ضعیف باشد . از طرف دیگر ممکن است کمی تفاوت دیده شود مثلاً در درس علوم بهتر از تاریخ باشد که این نشاندهنده هوش اختصاصی است . افراد از نظر میزان برخورداری از هوش عمومی با یکدیگر تفاوتهای بسیاری دارند که باید به آنها توجه شود.

کودکان و نوجوانان از نظر ظرفیت هوش با هم متفاوت هستند زیرا بهره هوشی افراد نتیجه تعامل بین وراثت و محیط است . بنابراین کودکان با ظرفیت متفاوت به دنیا آمده و در شرایط محیطی مختلف بهره هوشی خود را می یابند . بدیهی است درصد قابل توجهی از دانش آموزان که از نظر هوشی پائین تر از میانگین هستند ، در گروه دانش آموزان مرزی قرار دارند و احتمال اینکه این دانش آموزان شکست تحصیلی را بیشتر تجربه کنند زیاد است . این دانش آموزان اغلب در مدارس عادی حضور دارند و نیازمند توجه خاص معلمان و مشاوران مجرب هستند . برخی از تحقیقات نشان داده اند که انگیزه تلاش در این گونه دانش آموزان به دلیل عدم درک فهم مطالب درسی ، اندک است..

انگیزش

انگیزش چیزی است که ما را از ملالت به سوی علاقه حرکت می دهد . انگیزش عبارت از آن چیزی است که به ما انرژی می دهد و فعالیتهای ما را هدایت می کند گاهی انگیزش را به موتور و فرمان یک اتومبیل تشبیه می کنند . انگیزه در واقع موتور حرکت هر فردی است . یکی از دلایل افت تحصیلی نداشتن انگیزه پیشرفت می باشد . آنهایی که دارای انگیزه پیشرفت بالا هستند به تکالیفی روی می آورند که درجه دشواری آن در حد متوسط باشد و از تکالیف خیلی آسان یا خیلی متوسط دوری می کنند. چون تکالیف آسان برای آنها مبارزه ای به حساب نمی آید و ایجاد نگیزه نمی کند و انجام دادن تکالیف آسان فصیلتی به شخص نمی بخشد به این دلیل است که تکالیف دشوار برای آنهایی که خواستار پیشرفت هستند انگیزه آفرین نیست آنهایی که نیاز به پیشرفت پایین دارند به تکالیف نیمه دشوار روی می آورند و آنهایی که ترس شدید از شکست دارند به سوی تکالیف آسان می روند که احتمال موفقیت در انها بسیار است و احتمال شکست بسیار کم و یا اینکه به سوی تکالیف خیلی دشوار می روند که بهانه ای برای آنها باشد . روانشناسان در پژوهشها دریافته اند که نقش انگیزش در مسائل یادگیری و پیشرفتهای تحصیلی خیلی مؤثر تر از درجه هوش شاگردان است.

توجه

برای یادگیری و به خاطر سپردن هر مطلبی اولین شرط توجه به آن است بدیهی است اگر دانش آموز از هوش بالایی برخوردار باشد ولی به مطلب توجه نکند ، نمیتواند آن را فرا گیرد ، بنابراین باید خاطر نشان کرد علت افت و شکست تحصیلی بعضی از دانش آموزان ناشی از دامنه توجه پایین است و نیز عدم تمرکز حواس هنگام مطالعه و انجام تکالیف درسی نیز یکی از علل شکست و افت تحصیلی می باشد.

آشفتگیهای عاطفی و هیجانی

مشکلات عاطفی و هیجانی دانش آموزان در مقاطع مختلف رشد می تواند باعث افت تحصیلی آنان شود که مهمترین آنها را به اختصار توضیح می دهیم:

• اضطراب و نگرانی

یکی از عوامل عاطفی که در یادگیری فرد تأثیر سوء دارد اضطراب است . اضطراب در یادگیری اختلال ایجاد می کند. این عامل در حالت شدید می تواند افت تحصیلی را باعث گردد چرا که فرد نمی تواند تمام قوای فکری و روانی خود را در هنگام یادگیری مطالب به کار گیرد . علت اضطراب و نگرانی می تواند ناشی از ترس از امتحان ، نمره ، معلم یا اختلالات عاطفی – رفتاری خانواده و غیره باشد . وجود اندکی اضطراب در انسان به عنوان یک حالت عاطفی و هیجانی نه تنها طبیعی است بلکه فقدان کامل آن می تواند مشکلاتی را پدید آورد . اما همین اضطراب که چاشنی زندگی است و انسان را به کار و کوشش و تکاپو وا می دارد اگر از حد اعتدال خود تجاوز کند بسیار زیان بخش خواهد شد وجود اندکی اضطراب در دانش آموزان برای مدرسه و تکالیف آن ضروری است و موجب احساس مسئولیت ، برنامه ریزی و مطالعه بیشتر آنها می شود حتی در مواردی که برخی از دانش آموزان نسبت به درس ، امتحان و مدرسه هیچگونه مسئولیتی احساس نمی کنند گاه لازم است که معلمان یا اولیاء با تشریح عواقب قصور ، کوتاهی و تنبلی دانش آموزان مقداری اضطراب در آنها ایجاد کنند . اما از طرف دیگر مطالعات متعددی نشان داده است که اگر اضطراب شدید باشد کاهش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان را به همراه خواهد داشت . به بیان دیگر یکی از دلایل اساسی افت تحصیلی ، تجدیدی و مردودی دانش آموزان ،  اضطراب امتحان است که برخی مطالعات سهمی در حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد را نشان داده اند .

جنسیت 

از دیگر متغیرهای فردی که می تواند تفاوتهایی را در پیشرفت یا افت تحصیلی دانش آموزان ایجاد کند جنسیت می باشد .  برخی از محققان معتقدند که دختران در علوم انسانی و پسران در علوم ریاضی و فنی توانایی بهتری دارند همینطور میزان مردودی در پسران به مراتب بیشتر از دختران می باشد . مسئله دیگر نحوه تفکر دانش آموزان است . به طوریکه دانش آموزانی که در امر تحصیل با شکست مواجه می شوند این امر را به فقدان توانایی خود نسبت می دهند و خود را ناتوان می پندارند . در آنها احساس عدم شایستگی ایجاد می شود و به تبع کاهش عملکرد را به دنبال دارد که خود باعث دور باطل و شکستهای پی در پی می شود .

 

 

نارسائیهای جسمانی

نارسائیهای جسمی و بیماریها ممکن است سبب پیدایش ناراحتیهای جسمی خاص در دانش آموزان شده به طوریکه در برنامه های تحصیلی کودک مزاحمت ایجاد کرده و در نهایت به افت تحصیلی منجر شود . نارسائیهای جسمانی خود به انواع مختلف تقسیم می شود که در اینجا به اختصار به چهار نوع از آنها اشاره می شود .

الف ) ضعف بنیه : دانش آموزانی که ضعف بنیه دارند  و از سلامت کامل برخوردار نیستند نمی توانند زیاد فعالیت و کوشش کنند و به خاطر آمادگی برای انواع بیماری از پیشرفت تحصیلی باز می مانند .

ضعف بینایی و شنوایی :

آنهایی که دچار ضعف در بینایی و شنوایی هستند درس را خوب درک نمی کنند و خودبخود افت تحصیلی دامنگیر آنها خواهد شد . مطابق تحقیقات انجام شده ملی و بین المللی حدود دو درصد از کودکان و دانش آموزان بدون اینکه از عینک و سمعک استفاده کنند وبی آنکه شناسایی شده باشند دچار نارسایی بینایی و شنوایی هستند . در واقع یکی از مهمترین عوامل افت تحصیلی همانا ضعف بینایی و شنوایی است .

‌ناراحتیهای جسمی – حرکتی

ناراحتیهای مربوط به مراکز عصبی و ناهماهنگی های حسی و حرکتی مانند صرع ، فلج مغزی نیز می تواند باعث افت تحصیلی شود .

مشکلات ارتباطی :

دانش آموزانی که با دیگر دانش آموزان و معلمان ارتباط برقرار می کنند مشکلات خود را با آنها حل می کنند ولی ان دسته از دانش آموزانی که از این نظر مشکل دارند و نمی توانند با دیگران روابط حسنه برقرار کنند ومنزوی و گوشه گیر هستند ناچارند که مشکل خود را به خود بازگو کنند که به دور تسلسل خواهند رسید و مشکل آنها باعث افت تحصیلی در آنها خواهد شد .

مشکلات رفتاری

در بعضی از مواقع مشکلات رفتاری ، باعث افت تحصیلی می شوند . برخی از محققان معتقدند که اختلالات رفتاری ، رفتارهای افراطی ، مزمن و انحرافی هستند که گستره آن شامل اعمال تهاجمی یا برانگیختگی ناگهانی تا اعمال افسرده گونه و گوشه گیرانه می باشد .

دانش آموزانی که دارای مشکلات رفتاری هستند توانایی ایجاد تمرکز و انگیزه لازم برای یادگیری ندارند و کمتر قادر به شرکت در کلاسهای عادی هستند زیرا به طور متوالی شکست را تجربه می کنند .

از مشکلات و عوامل فردی دیگری که در امر افت تحصیلی و مردودی دخیل است می توان عزت نفس پایین ، ناتوانائیهای یادگیری ،‌ دوزبانگی دانش آموزان را نام برد که هر کدام از انها احتیاج به بررسیها و پژوهشهای عمیقی دارد .

افت تحصیلی و مردودی را نمی توان فقط به عنوان یک مشکل فردی مورد توجه قرار داد . زیرا ابعاد و پیامدهای ناشی از آن خیلی فراتر و وسیع تر از مسائل شخصی و فردی است . از آنجائیکه مسئله افت تحصیلی و مردودی پیامدهای گسترده را در بر می گیرد در این اختصار به برخی از آنها اشاره می کنیم

اثرات افت تحصیلی بر کودکان

پایان سال تحصیلی برای کودکی که مردود شده است لحظه ای بحرانی است . زیرا شکست ، تصوری را که کودک از خود دارد دگرگون می سازد و نیز عقیده دیگران را نسبت به او عوض می کند . این تغییرات در شخصیت در حال تکوین و تشکیل کودک بسیار ظریف و آسیب پذیر است و آثار نامطلوب به جای می گذارد . بسیارند دانش آموزان شکست خورده که از خانه می گریزند یا به مواد مخدر پناه می برند و یا حتی اقدام به خودکشی می کنند . در ضمن تجربیات موفق مدرسه باعث نگرش مثبت به خود می شود .  اما تجربیات ناموفق مدرسه به مفهوم منفی می انجامد که در نتیجه آن فرد ممکن است دچار دی منفی نسبت به خود شود . اگر محیط مدرسه برای دانش آموزان شواهدی که حاکی از شایستگی و لیاقت وی در کار مدرسه باشد طی چندین سال خصوصاً سالهای نخست تحصیلی فراهم بیاورد و این تجارب موفقیت آمیز در چهار پنج سال بعد نیز تکرار شوند . مطمئناً برای مدت نامحدودی در فرد نوعی مصونیت در برابر بیماریهای روانی ایجاد می شود . چنین فردی قادر خواهد بود تا بدون تحمل رنج و عذاب بر بحرانها و فشارهای شدید زندگی غلبه کند . اگر یک کودک صرفنظر از سابقه زندگی اش بتواند در مدرسه موفق شود برای موفقیت در زندگی نیز شانس فوق العاده ای دارد و در صورتی که در یکی از مراحل آموزش خود ( مدارس ابتدائی ، دبیرستان یا دانشگاه )‌ با شکست مواجه شود شانس او برای موفقیت در زندگی به مقدار زیادی کاهش پیدا می کند

اثرات افت تحصیلی در محیط خانواده

برای خانواده ها قبول چنین شکست در تحصیلات فرزندانشان بسیار سنگین و دردآور است و باعث می شود که رفتارشان نسبت به کودک شکست خورده تغییر کند و در هر حال این واقعه موجب برهم خوردن تعادل عاطفه خانواده و مخصوصاً تعادل بین کودک شکست خورده و خانواده می گردد . برای خانواده ها نیز شکست فرزندان دردناک است و بر آن می شوند تا مسئول آن را پیداکنند و معمولاً یا مدرسه را مسئول می دانند یا فرزند خود را در هر حال این واقعه موجب برهم خوردن تعادل محیط خانوادگی می شود . بسیاری از خانواده های کم درآمد از ادامه تحصیل فرزند خود ناامید می شوند و او را وادار به کار می کنند واین خود سبب ترک تحصیل می شود.

 همانطور که در ابتدای بحث گفتیم تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان از اهمیت شایانی برخوردار است چرا که نهایتاً بر پیشرفت و توسعه هر جامعه ای تأثیر می گذارد . متأسفانه عوامل زیادی بر جریان آموزش تأثیر می گذارد و موجبات افت تحصیلی را فراهم می کند . شناخت این عوامل می تواند به برنامه ریزی در زمینه کاهش این معضل کمک نماید . بخشی از این افت ناشی از مشکلات موجود در نظام آموزشی است.

آموزش و پرورش باید در تعیین اهداف مناسب آموزشی تجدید نظر کند و با توجه به تغییر شرایط اجتماعی و شناخت صحیح گروه هدف خود یعنی دانش آموزان ، زمینه های جامعه پذیری شان را فراهم نماید . زیرا هدف تعلیم و تربیت باید آماده کردن افراد برای زندگی بهتر باشد ، متأسفانه در نظام آموزشی موجود کشورمان ، تأکید بر پیشرفت تحصیلی است تا یادگیری در معنای واقعی کلمه . نظام آموزشی باید زمینه لازم را برای تفکر خلاق فراهم کند و پاسخگوی نیاز افراد باشد . وضعیت موجود موجب افت انگیزه و سرخوردگی دانش آموزان می گردد زیرا به جای اینکه ذهن آنها را وادار به اندیشه و خلاقیت نماید آن را تبدیل به صندوقچه محفوظات کرده است . این امر از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است چرا که وزارت آموزش و پرورش از متولیان تعلیم و تربیت نسل جدید است و اگر در ساختار ، محتوای دروس و تعریف اهداف و محصولات آموزشی تجدید نظر نکند باید منتظر عواقب شومی باشیم.

یکی دیگر از عوامل مؤثر بر افت تحصیلی ومردودی عوامل خانوادگی است . مطالعات نشان داده اند که کودکان با خانواده های فقیر ،‌تحصیلات و درآمد پایین ، کودکانی که در خانواده آنها مشاجرات زیاد است ، بیشتر احتمال دارد مردودی را تجربه نمایند . از عوامل دیگری که با ترک تحصیل رابطه دارند . سطح موفقیت شغلی والدین ، نبودن پدر و مادر در خانه و وسائل کمک آموزشی در خانه را می توان نام برد . می توان با تقویت رابطه مدرسه و خانواده از طریق آموزشهای عملی و تشکیل گروههای خاص مثل گروههای همیار ، تأثیر سوء عوامل خانوادگی هر چند اندک را به حداقل رساند . انجمن اولیاء و مربیان می تواند در جهت این هدف گام جدی تری بردارد . در زمینه عوامل فردی مؤثر بر افت تحصیلی می توان با توجه به استعدادهای بالقوه فرد از طریق آموزش های مناسب در جهت رفع آشفتگیهای عاطفی ، هیجانی ، مشکلات رفتاری و به منظور تقویت انگیزه دانش آموزان برنامه ریزی کرد.

افت تحصیلی را نباید نادیده گرفت زیرا از طرفی بین افت تحصیلی ، مردودی و ترک تحصیل رابطه وجود دارد . مطالعاتی که به بررسی ارتباط بین مردودی و ترک تحصیل در دبیرستان پرداخته اند همواره نشان داده اند که اکثر دانش آموزانی که تجربه مردودی دارند عاقبت مدرسه را رها می کنند . برخی از محققان گزارش کرده اند که ترک تحصیل کنندگان پنج برابر بیشتر از دیگر دانش آموزان تجربه مردودی دارند.

بنابراین اگر بطور جدی در جهت کاهش افت تحصیلی و نهایتاً مردودی و ترک تحصیل اقدام شود منابع جامعه خصوصاً مابع انسانی ، این گنجینه های ملی به هدر خواهد رفت . با توجه به تمام مطالب این مقاله باید گفت آموزش و پرورش نیازمند تحول است . در نظام آموزشی باید تجدید نظر کرد و با بررسی کارشناسانه ، زمینه لازم را برای رسیدن به اهداف مناسب آموزشی و آماده کردن افراد برای زندگی و تأمین آینده فراهم نمود.

تاثیر موبایل و شبکه‌های اجتماعی بر دانش‌آموزان

 

موبایل و شبکه‌های اجتماعی به خودی خود ابزارهای مخرب نیستند؛ اما الگوی استفاده از آن‌ها می‌تواند تاثیر مستقیمی بر تمرکز، کیفیت یادگیری، خواب و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان داشته باشد. تحقیقات حوزه علوم شناختی نشان می‌دهد استفاده طولانی و بدون کنترل از محتوای سریع و متنوع شبکه‌های اجتماعی می‌تواند توانایی تمرکز عمیق را کاهش دهد. این موضوع برای دانش‌آموزانی که در مسیر آزمون‌های رقابتی مانند تیزهوشان قرار دارند اهمیت بیشتری دارد، زیرا موفقیت در این آزمون‌ها به مطالعه عمیق، حل مسئله و تمرکز پایدار نیاز دارد. راهکار موثر، حذف کامل موبایل نیست؛ بلکه ایجاد چارچوب مشخص برای استفاده از فناوری است.

تاثیر موبایل و شبکه‌های اجتماعی بر دانش‌آموزان چیست؟

موبایل در سال‌های اخیر از یک ابزار ارتباطی ساده به یک پلتفرم چندمنظوره برای آموزش، سرگرمی، ارتباطات اجتماعی و دریافت اطلاعات تبدیل شده است. دانش‌آموزان امروزی بخش قابل‌توجهی از زمان خود را در پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های ویدیویی سپری می‌کنند.

تاثیر موبایل بر دانش‌آموزان به دو عامل اصلی وابسته است:

1. نوع استفاده از موبایل
2. مدت زمان و زمان‌بندی استفاده

استفاده هدفمند از گوشی می‌تواند به یادگیری، دسترسی به منابع آموزشی و افزایش مهارت‌های دیجیتال کمک کند؛ اما استفاده کنترل‌نشده، مخصوصاً در قالب مصرف مداوم محتوای کوتاه، می‌تواند باعث کاهش تمرکز، افزایش حواس‌پرتی و افت کیفیت مطالعه شود.برای دانش‌آموزانی که در دوره آمادگی آزمون‌های مهم مانند آزمون تیزهوشان ششم یا نهم قرار دارند، مدیریت این موضوع اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش مهمی از موفقیت آن‌ها به توانایی حل سوالات تحلیلی، تمرکز طولانی‌مدت و یادگیری عمیق وابسته است.

اثرات مثبت و منفی موبایل و شبکه‌های اجتماعی بر دانش‌آموزان

حوزه تأثیر	استفاده کنترل‌شده از موبایل	استفاده بیش از حد از موبایل
یادگیری	دسترسی سریع به منابع آموزشی، ویدیوهای علمی و آزمون‌های آنلاین	کاهش زمان مطالعه عمیق و وابستگی به محتوای سطحی
تمرکز	استفاده از ابزارهای برنامه‌ریزی و یادداشت‌برداری	افزایش حواس‌پرتی و کاهش تمرکز پایدار
مهارت دیجیتال	تقویت توانایی جستجو، تحقیق و استفاده از فناوری	مصرف‌کننده بودن بدون یادگیری مهارت واقعی
ارتباط اجتماعی	حفظ ارتباط با دوستان و گروه‌های آموزشی	کاهش تعامل واقعی و انزوای اجتماعی
سلامت ذهنی	سرگرمی و استراحت کنترل‌شده	افزایش اضطراب، مقایسه اجتماعی و وابستگی رفتاری

 

 

بنابراین مسئله اصلی «داشتن موبایل» نیست؛ بلکه نبود چارچوب مشخص برای استفاده از آن است.

موبایل چگونه تمرکز دانش‌آموزان را کاهش می‌دهد؟

تاثیر نوتیفیکیشن‌ها بر عملکرد ذهنی

یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش تمرکز، دریافت مداوم اعلان‌ها است. حتی زمانی که دانش‌آموز پیام یا اعلان جدیدی را باز نمی‌کند، انتظار دریافت آن می‌تواند بخشی از ظرفیت توجه ذهن را درگیر کندهنگام مطالعه، مغز برای پردازش اطلاعات و انتقال آن به حافظه بلندمدت به تمرکز پیوسته نیاز دارد.

پیامدهای این حالت عبارت‌اند از:

• افزایش زمان لازم برای یادگیری یک مطلب
• کاهش توانایی حل مسائل پیچیده
• فراموشی سریع‌تر مطالب مطالعه‌شده
• کاهش کیفیت مطالعه حتی با افزایش ساعت مطالعه

چرا محتوای کوتاه شبکه‌های اجتماعی می‌تواند مشکل‌ساز شود؟

بسیاری از شبکه‌های اجتماعی بر پایه نمایش سریع محتوا طراحی شده‌اند. کاربر در مدت کوتاه با ده‌ها تصویر، ویدیو یا پیام جدید مواجه می‌شود.این الگو می‌تواند باعث شود ذهن به دریافت محرک‌های سریع عادت کند و فعالیت‌هایی مانند:

• مطالعه کتاب
• حل تمرین‌های طولانی
• یادگیری مفاهیم پیچیده

برای دانش‌آموز دشوارتر به نظر برسند؛ زیرا این فعالیت‌ها نیازمند صبر شناختی و تمرکز طولانی هستند.این موضوع برای دانش‌آموزان تیزهوشانی اهمیت بیشتری دارد، زیرا سوالات آزمون‌های استعدادهای درخشان معمولاً به جای حفظ کردن اطلاعات، توانایی تحلیل، استدلال و حل مسئله را ارزیابی می‌کنند.

نقش والدین در مدیریت استفاده از موبایل و شبکه‌های اجتماعی

نقش والدین در مدیریت استفاده از فناوری، فقط محدود کردن زمان گوشی نیست؛ بلکه ایجاد یک چارچوب تربیتی برای استفاده صحیح از ابزارهای دیجیتال است. برخوردهای شدید، کنترل افراطی یا حذف ناگهانی موبایل معمولاً باعث حل ریشه‌ای مسئله نمی‌شود و در برخی موارد می‌تواند باعث افزایش پنهان‌کاری دانش‌آموز شود.والدین باید به جای تمرکز صرف بر میزان زمان استفاده از گوشی، به کیفیت و هدف استفاده توجه کنند.برای مثال:یک ساعت مشاهده محتوای آموزشی با یک ساعت تماشای بی‌هدف ویدیوهای کوتاه یکسان نیست.استفاده از گوشی برای حل تمرین یا شرکت در کلاس آنلاین با استفاده تفریحی مداوم تفاوت دارد.هدف باید ایجاد تعادل باشد، نه حذف کامل فناوری.

 

 

اصول موثر والدین برای مدیریت فضای مجازی دانش‌آموزان

• تعیین قوانین شفاف و قابل اجرا

قوانین استفاده از موبایل باید.مشخص باشند.

• قابل اندازه‌گیری باشند.
• برای همه اعضای خانواده منطقی باشند.
• همراه با گفت‌وگو تعیین شوند.

نمونه قوانین موثر:

• استفاده از شبکه‌های اجتماعی فقط در زمان مشخص
• ممنوع بودن گوشی هنگام مطالعه
• محدود کردن استفاده از موبایل قبل از خواب
• استفاده از ابزارهای دیجیتال آموزشی با هدف مشخص

قوانین مبهم مانند «کمتر گوشی استفاده کن» معمولاً نتیجه مطلوبی ندارند، زیرا معیار مشخصی برای اجرا و ارزیابی ایجاد نمی‌کنند. 

2- والدین باید الگوی رفتاری مناسبی باشند

دانش‌آموزان فقط به توصیه‌ها توجه نمی‌کنند؛ بلکه رفتار والدین را نیز مشاهده و الگوبرداری می‌کنند.

اگر والدین دائماً هنگام گفت‌وگو، غذا خوردن یا فعالیت خانوادگی از موبایل استفاده کنند، انتظار مدیریت صحیح گوشی از فرزند دشوارتر خواهد بود.

الگوی مناسب شامل موارد زیر است:

• محدود کردن استفاده غیرضروری از گوشی
• رعایت زمان بدون موبایل در خانواده
• نشان دادن استفاده هدفمند از فناوری

3-گفت‌وگو به جای کنترل دائمی

کنترل مداوم گوشی، بررسی مخفیانه فعالیت‌ها یا برخورد تنش‌زا می‌تواند اعتماد میان والد و فرزند را کاهش دهد.

رویکرد موثرتر:

• درباره تاثیر گوشی بر تمرکز صحبت شود.
• دلیل قوانین برای دانش‌آموز توضیح داده شود.
• دانش‌آموز در تعیین چارچوب استفاده مشارکت داشته باشد.

هدف این است که دانش‌آموز به تدریج توانایی مدیریت خودش را پیدا کند، نه اینکه فقط در حضور والدین قانون را رعایت کند.

آیا شبکه‌های اجتماعی می‌توانند برای دانش‌آموزان مفید باشند؟

تصور اینکه فضای مجازی همیشه تاثیر منفی دارد، دقیق نیست. فناوری در صورت استفاده هدفمند می‌تواند به فرآیند یادگیری کمک کند.برخی کاربردهای مثبت شبکه‌های اجتماعی و موبایل عبارت‌اند از:

مشکلات احتمالی محدودیت شدید استفاده از موبایل

مشکل احتمالی	توضیح
افزایش مقاومت	دانش‌آموز ممکن است محدودیت را به‌عنوان فشار یا تنبیه برداشت کند.
استفاده پنهانی	احتمال مخفی کردن میزان استفاده از والدین افزایش می‌یابد.
کاهش مهارت مدیریت فناوری	دانش‌آموز فرصت یادگیری استفاده صحیح و مسئولانه از ابزارهای دیجیتال را پیدا نمی‌کند.
وابستگی بیشتر	محدودیت شدید ممکن است باعث افزایش تمایل به استفاده از موبایل در زمان‌های آزاد شود.

 

بنابراین مسئله اصلی حذف فناوری نیست؛ بلکه تبدیل دانش‌آموز از یک مصرف‌کننده منفعل محتوا به یک کاربر هدفمند فناوری است.

چه زمانی مراجعه به روانشناس برای دانش‌آموز ضروری است؟

در بسیاری از موارد، مدیریت صحیح زمان و ایجاد قوانین خانوادگی می‌تواند مشکل استفاده بیش از حد از موبایل را کاهش دهد. اما گاهی وابستگی به فضای مجازی با مشکلات عمیق‌تری مانند اضطراب، کاهش انگیزه، مشکلات خواب یا فشار تحصیلی همراه می‌شود.در شرایط زیر بهتر است موضوع با یک متخصص بررسی شود:

1-کاهش جدی عملکرد تحصیلی

اگر پس از افزایش استفاده از موبایل:

• نمرات کاهش پیدا کند
• برنامه مطالعاتی اجرا نشود
• انجام تکالیف دائماً به تعویق بیفتد
• تمرکز هنگام مطالعه بسیار دشوار شود

2-واکنش شدید هنگام محدود شدن گوشی

برخی نشانه‌های هشداردهنده:

• عصبانیت شدید
• اضطراب زیاد
• پرخاشگری
• احساس ناتوانی بدون موبایل

هستند.

این واکنش‌ها ممکن است نشان‌دهنده این باشد که استفاده از گوشی از یک سرگرمی ساده فراتر رفته است.

 

3-اختلال در خواب و سبک زندگی

استفاده طولانی از موبایل، مخصوصاً در ساعات پایانی شب، می‌تواند باعث:

• دیر خوابیدن
• کاهش کیفیت خواب
• خستگی روزانه
• کاهش توانایی تمرکز

شود.

خواب ناکافی برای دانش‌آموزانی که در دوره آمادگی آزمون‌های مهم مانند تیزهوشان هستند، می‌تواند مستقیماً روی یادگیری و عملکرد ذهنی تاثیر بگذارد.

رابطه مدیریت موبایل با موفقیت در آزمون تیزهوشان

آزمون‌های تیزهوشان صرفاً بر حفظ اطلاعات تکیه ندارند؛ بلکه مهارت‌هایی مانند:

• استدلال منطقی
• تحلیل مسئله
• سرعت پردازش ذهنی
• تمرکز طولانی‌مدت

را ارزیابی می‌کنند.

به همین دلیل، مدیریت عوامل کاهش‌دهنده تمرکز اهمیت زیادی دارد.

دانش‌آموزی که بتواند:

• زمان استفاده از گوشی را کنترل کند
• مطالعه عمیق داشته باشد
• خواب منظم داشته باشد
• از منابع آموزشی دیجیتال به شکل هدفمند استفاده کند

شرایط بهتری برای آمادگی آزمون خواهد داشت

در کنار مدیریت سبک زندگی، استفاده از برنامه آموزشی مناسب، مشاوره تحصیلی و دوره‌های تخصصی مانند کلاس تیزهوشان ششم و کلاس تیزهوشان نهم می‌تواند به ایجاد مسیر مطالعاتی منظم‌تر کمک کند.

اشتباهات رایج والدین در مدیریت استفاده از موبایل

اشتباه	پیامد احتمالی
ممنوعیت کامل و ناگهانی گوشی	افزایش مقاومت و استفاده پنهانی
مقایسه فرزند با دیگران	کاهش اعتمادبه‌نفس و افزایش فشار روانی
تمرکز فقط روی زمان استفاده	بی‌توجهی به کیفیت استفاده
تنبیه بدون آموزش	عدم شکل‌گیری مهارت خودکنترلی
نداشتن قوانین خانوادگی

 

اهمال کاری ،دلایل اصلی و روش‌های درمان

اهمال کاری یعنی به تعویق انداختن کارها، حتی وقتی می‌دانیم انجام آن‌ها ضروری و مهم است. بیشتر افراد در زندگی روزمره با این مشکل روبه‌رو می‌شوند و معمولا به جای شروع کار اصلی، سراغ فعالیت‌های راحت‌تر یا سرگرم‌کننده می‌روند. نتیجه این رفتار اغلب استرس، عذاب وجدان و کاهش اعتمادبه‌نفس است. اگر این عادت ادامه پیدا کند، مانع پیشرفت و رسیدن به اهداف می‌شود.

اهمال کاری چیست؟

اهمال کاری یا به معنی به تعویق انداختن کارها و وظایف است؛ یعنی فرد با وجود آگاهی از اهمیت انجام کار، آن را به زمان دیگری موکول می‌کند. این رفتار معمولا با انتخاب فعالیت‌های کم‌اهمیت‌تر یا لذت‌بخش‌تر همراه است و باعث می‌شود کار اصلی در زمان مناسب انجام نشود.

مقابله با عادت به تعویق انداختن کارها یک فرآیند تدریجی است که نیاز به خودآگاهی و دریافت کمک حرفه‌ای دارد.

اهمال کاری نشان‌دهنده مشکلات فرد در خودکنترلی است و همیشه عبارت «حسش را ندارم» بر اهداف و مسئولیت‌هایش اولویت پیدا می‌کند. به طور کلی، فردی که دچار اهمال کاری می‌شود، در لحظه احساس آسودگی می‌کند اما در بلندمدت با استرس، فشار روانی و احساسات منفی روبه‌رو خواهد شد و مانع تلاش‌هایش برای آینده می‌شود.

اهمال کاری در روانشناسی

از دیدگاه روانشناسان، اهمال کاری با درجه‌ای از خودفریبی همراه است. بدین معنی که در اغلب موارد، افراد اهمال کار از عواقب و پیامدهای تعلل خود آگاه هستند، اما از آن جایی که برای تغییر عادت‌شان به تلاش بیشتر از انجام وظایف نیاز دارند، به سراغ لذت‌های زودگذر مانند تماشای تلویزیون یا وقت گذراندن با دوستان می‌روند. همچنین روانشناسان، به تعویق انداختن کارها را صرفا تنبلی نمی‌دانند، بلکه از دیدگاه آن‌ها نوعی اجتناب هیجانی است. فرد برای فرار از اضطراب ناشی از شروع یا انجام یک وظیفه، ناخودآگاه به فعالیت‌های جایگزین روی می‌آورد. این چرخه اجتناب باعث می‌شود، اعتمادبه‌نفس کاهش یابد و فرد به مرور احساس ناکارآمدی کند.

ریشه اهمال کاری در چیست؟اهمال کاری نتیجه افکار، عادات و احساسات مختلفی است.

این مشکل اغلب زمانی بروز می‌کند که فرد درگیر مسائلی مانند خستگی، اضطراب و حتی برخی اختلالات روانشناختی باشد. از طرفی، ترس از اشتباه یا ناقص انجام دادن یک وظیفه، عامل مهمی برای به تعویق انداختن کارها به‌شمار می‌آید. پیچیدگی و دشواری برخی مسئولیت‌ها باعث می‌شود فرد برای تجربه نکردن اضطراب ناشی از آن، شروع کار را به تاخیر بیندازد. علاوه بر این، نبود انگیزه کافی و نداشتن چارچوب مشخص برای مدیریت زمان از عوامل مهمی هستند که چرخه اهمال کاری را تداوم می‌بخشند.

دلایل اهمال کاری

روانشناسان عوامل مختلفی مانند اعتمادبه‌نفس پایین، اضطراب، افسردگی، نشخوار فکری، نبود انگیزه یا تمرکز بر افکار منفی را در بروز اهمال کاری موثر می‌دانند. در ادامه بیشتر در مورد عواملی که باعث به تعویق انداختن کارها می‌شوند، توضیح می‌دهیم:

1-وضعیت تحصیلی

محققان بر این باورند که اهمال کاری در بین دانش‌آموزان و دانشجویان مشهود است. آن‌ها تخمین می‌زنند که ۷۵ درصد دانش‌آموزان به طور مرتب انجام وظایف تحصیلی خود را به تعویق می‌اندازند. به گفته محققان، دانش‌آموزان و دانشجویان به دلایل زیر اهمال کاری انجام می‌دهند:

• زمان باقی مانده برای انجام وظایف را بیش از حد تخمین می‌زنند.
• میزان انگیزه خود را در آینده برای انجام وظایف بیش از حد تخمین می‌زنند.
• مدت زمان انجام برخی کارها را به درستی محاسبه نمی‌کنند.
• فکر می‌کنند برای انجام یک پروژه باید شرایط روحی مناسبی داشته باشند.

2-سوگیری حال

سوگیری زمان حال یکی دیگر از دلایل به تعویق انداختن کارهاست. بدین معنی که فرد با پاداش‌های فوری بیشتر از پاداش‌های بلندمدت انگیزه می‌گیرد؛ به همین دلیل در لحظه اهمال کاری حس خوبی دارد. برای مثال، پاداش فوری مانند ماندن در تختخواب و تماشای تلویزیون، جذاب‌تر از پاداش بلندمدت همچون انتشار یک پست وبلاگ است.

3-افسردگی

کمبود انرژی، احساس ناامیدی و درماندگی ناشی از افسردگی می‌توانند شروع و اتمام ساده‌ترین کارها را دشوار کنند و موجب به تعویق انداختن کارها شوند. همچنین فرد افسرده معمولا نسبت به توانایی‌های خود دچار شک و تردید است و از آن جایی که نمی‌داند چگونه باید با مسئولیت‌های جدید روبه‌رو شود، آن‌ها را به تعویق می‌اندازد.

4-اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی

برخی از بزرگسالان مبتلا به بیش فعالی (ADHD) دچار اهمال کاری می‌شوند. وقتی حواس‌تان پرت محرک‌های بیرونی یا حتی افکار درونی شود، شروع و اتمام یک کار برایتان دشوار خواهد شد، به‌ویژه اگر آن کار را دوست نداشته باشید یا برایتان دشوار باشد.

5-کمال‌گرایی

تمایل به بی‌نقص بودن باعث می‌شود فرد از شروع کار اجتناب کند؛ زیرا همیشه احساس می‌کند آمادگی کامل یا شرایط ایده‌آل را ندارد. حتی کمال‌گرایی می‌تواند باعث شود از نهایی کردن کار خود اجتناب کنید. چرا که فرد کمال‌گرا دائما به دنبال رفع نقایص است و هیچ‌وقت از کیفیت کارش راضی نیست. اگر کنجکاوید بدانید دیگر علائم کمال گرایی چیست، می‌توانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.

6-باور نداشتن توانایی‌های خود

اهمال‌کاری در بلندمدت بر کیفیت زندگی فرد تاثیر منفی می‌گذارد.

عدم اعتماد به توانایی‌های خود یکی دیگر از دلایل مهم به تعویق انداختن کارهاست. فردی که به توانایی‌های خود اعتماد ندارد، مدام دچار شک می‌شود و انگیزه کافی برای شروع کار پیدا نمی‌کند. افرادی که خودکارآمدی پایینی دارند، ممکن است کاری را شروع کنند اما احتمال اینکه آن را به اتمام برسانند، پایین است.

7-ضعف در برنامه‌ریزی

افرادی که نمی‌توانند وظایف خود را اولویت‌بندی کنند یا برای زمان‌بندی کارها برنامه مشخصی ندارند، اغلب دچار اهمال کاری می‌شوند.

8-نداشتن مهارت در انجام کارها

وقتی فرد مهارت کافی برای انجام یک وظیفه ندارد، احساس ناتوانی می‌کند و به دلیل ترس از شکست به جای یادگیری یا شروع، انجام کار را به تعویق می‌اندازد.

9-عزت‌نفس پایین

برخی پژوهش‌ها به رابطه عزت‌نفس پایین و اهمال کاری اشاره کرده‌اند. البته این رابطه دوسویه است؛ بدین معنی که عزت‌نفس پایین می‌تواند باعث اهمال کاری شود و دست نیافتن به نتیجه مطلوب هم می‌تواند عزت‌نفس را پایین بیاورد. اگر نمی‌دانید عزت نفس چیست، مقاله مرتبط با آن را در درمانکده بخوانید.

اغلب افراد برای توجیه اهمال کاری خود، بهانه‌های مختلفی می‌آ‌ورند. موارد زیر را می‌توان از سایر دلایل رایج به تعویق انداختن کارها معرفی کرد:

• ندانستن چگونگی انجام کارها
• عم تمایل انجام کارها
• اهمیت نداشتن کار برای فرد
• عادت به انجام کارها در دقایق آخر
• اعتقاد داشتن به انجام بهتر کارها تحت فشار
• فراموش‌کاری
• باور داشتن به تمام کردن کارها در لحظات آخر
• نداشتن ابتکار عمل برای شروع کار
• منتظر بودن برای لحظه مناسب
• بیمار بودن
• به تعویق انداختن یک کار برای انجام کار دیگری
• نیاز به زمان داشتن برای فکر در مورد نحوه انجام کار

انواع اهمال کاری

برخی از محققان، اهمال کاری را به ۲ دسته اصلی تقسیم می‌کنند:

• اهمال‌کاران منفعل: انجام کارها را به تعویق می‌اندازند، زیرا در تصمیم‌گیری و عمل به آن‌ها مشکل دارند.
• اهمال‌کاران فعال: انجام کارها را عمدا به تاخیر می‌اندازند، زیرا کار کردن تحت فشار به آن‌ها انگیزه می‌دهد.

نذار اهمال کاری فرصت‌هات رو ازت بگیره، برای درمانش اقدام کن

همین حالا با چند کلیک ساده از پزشک نوبت بگیر

برخی دیگر از محققان، اهمال‌کاران را براساس سبک‌های رفتاری به دسته‌هایی که در جدول زیر معرفی می‌کنیم، تقسیم کرده‌اند:

انواع اهمال کاران	توضیحات
کمال‌گرا	افراد کمال‌گرا می‌ترسند یک کار را نتوانند به طور کامل انجام دهند، به همین دلیل آن را به تعویق می‌اندازند.
رویاپرداز	افراد رویاپرداز در انجام وظایف تعلل می‌کنند، زیرا در توجه به جزئیات خوب نیستند.
افراطی	افراد افراطی مسئولیت‌های زیادی قبول می‌کنند و برای شروع و اتمام کارها وقت کافی ندارند.
نافرمان	افراد نافرمان به دنبال استقلال در برنامه و مسئولیت‌های خود هستند و معتقدند کسی نباید برنامه زندگی‌شان را تعیین کند.
نگران	افراد نگران به دلیل ترس از شکست و نتایج منفی، کارها را به تعویق می‌اندازند. نگرانی آن‌ها اغلب با ترس و اضطراب همراه است و اجازه نمی‌دهد عملکرد مثبت داشته باشند.
بحران‌ساز	افراد بحران‌ساز کارها را به تعویق می‌اندازند، زیرا دوست دارند وظایف‌شان را تحت فشار انجام دهند.

تاثیر و پیامدهای منفی اهمال کاری

۱. با فاصله‌ی زمانی برنامه‌ریزی شده درس بخونین

تو این روش مطالب درسی رو به قسمت‌های کوچک تقسیم کنین و در یک دوره زمانی دائما اون بخشا رو مرور کنین. به طور مثال سعی نکنین یه یک دفعه و با فشار زیاد به مغزتون جدول مندلیف رو یاد بگیرین. میتونین جدول رو با توجه به خواص و یا گروه‌های عناصر تقسیم کنین و در یک بازه طولانی مدت به تمام گروه‌ها مسلط شوین و مدام تکرار کنین. مرور چندین باره مطالب در بازه زمانی مختلف از اهداف این روشه

۲. برای خودتان قصه گویی کنین

 مطالبی که اهمیت زیادی دارن رو به داستان تبدیل کنین تا در ذهن ماندگار بشن. همچنین می‌تونین این داستان رو همیشه تو زندگیتون یا جلو آینه تکرار کنین. بزارین یه مثال مبزنم که خوب متوجه بشین؛ مثلا برای حفظ کردن ستون شانزدهم جدول تناوبی که شامل عناصر O، S، Se، Te و Po هست، می‌تونین از این جمله که استاد سکته کرد، ترکید، پوکید؛ استفاده کنین.

۳. تغییر مکان مطالعه

تغییر مکان و انتخاب مکان مناسب برای مطالعه از دیگر روش‌ها برای مطالعه بهتر، افزایش تمرکز و ایجاد انگیزه است. طبق تحقیقات تغییر مکان باعث تثبیت مطالب در ذهن میشه، زیرا شما با انجام این کار ذهن را وادار به تفکر و ارتباط برقرارکردن با موضوع می‌کنین.

۴. تغییر موضوع مطالعه

اگر حس درس خوندن ندارین و یا مطالبی که مطالعه می‌کنین سخت و حوصله سربر هست و به شدت خوابتون گرفته، باید سریع موضوع رو عوض کنین. ابتدا به درس و یا مبحثی که علاقه دارین، رجوع کنین و بعد سراغ موضوعی که زیاد بهش علاقه ندارین و حوصله‌اتون رو سر برده. همچنین بهتره که در طول یک روز چندین درس رو در برنامه مطالعاتی خودتون قرار بدین.

۵. خلاصه نویسی

اگر میخوای سریع به لپ کلام دسترسی داشته باشی و یا مرور آسون و راحتی داشته باشی، باید خلاصه نویسی کنی. بهتره که از  نکات کلیدی و مطالب مهم در دفتری نت برداری کنی. این کار هم باعث تقویت حافظه نوشتاری و دیداری شما میشه و هم مطالب تو ذهنتون تثبیت میشه.

 

۶. امتحان گرفتن از خود

قراردادن خود در فضای جلسه امتحانات نهایی و کنکور از بهترین روش‌های مطالعه برتره.  با امتحان گرفتن از خود یک پله به موفقیت نزدیک‌تر می‌شین، چرا؟ چون با امتحان گرفتن به سطح درک و فهم خود از مطالب تدریس شده می‌رسین. جواب سوالاتی را که در خودآزمایی به سختی به‌ یاد میارین در حافظه ماندگار می‌شن و در هنگام امتحان اصلی دیگر دچار مشکل نمی‌شین.

۷. مطالعه با صدای بلند

بهتره که جلو آینه بایستید و تمام مطالب رو که یاد گرفتین با صدای بلند برای خودتون بازگو کنین. و یا در مکانی مناسب با صدای بلند مطالب درسی رو روخوانی کنین. مطالعه با صدای بلند باعث میشه شما به دو روش دیداری و شنیداری مطالب رو یاد بگیرین.

۸. مطالعه گروهی

مطالعه گروهی شاید برای همه افراد خوشایند نباشه و تنهایی درس خوندن رو ترجیح دهند. اما عده‌ای هستن که از این روش به منظور بهره‌وری بیشتر در درس خواندن استفاده می‌کنن.

گاهی مطالعه برای درس‌هایی مثل ریاضی و حل مسئله، بهتره که گروهی انجام بشه و برای مرور و یادگیری اونا از دوستاتون که مسلط‌تر هستن، کمک بگیرین.

۹. مدیتیشن کنین

مدیتیشن یک ورزش ذهنیه که شامل تمرکز بر تنفس، تصویر ذهنی، تمرکز بر بدن و ذهن هست. این عمل باعث کاهش استرس، ایجاد آرامش و افزایش تمرکز میشه و قدرت یادگیری رو بالا می‌بره.

۱۰. ورزش کنین

خیلی از بچه‌ها تو دوران مدرسه و کنکور با ورزش خداحافظی می‌کنن و تمام وقت و تمرکزشون رو روی درس میزارن. اما باید بدونین که ورزش هم باعث افزایش تمرکز و جلوگیری از فراموشی مطالب میشه و هم باعث ایجاد انگیزه و شادابی. با ورزش یک تیر و دو نشان میزنین! با ورزش، هم قوی‌تر میشین و هم قدرت فکری خودتون رو بالا می‌برین.

طبق تحقیقات، با انجام ورزش‌های هوازی مغز عملکرد بهتری در یادگیری مطالب پیدا میکنه و سرعت پردازش اون بیشتر میشه.

۱۱. رژیم غذایی مناسب

اهمیت رژیم غذایی را در یادگیری مطالب فراموش نکنین. یک رژیم غذایی مناسب دارای پروتئین، انواع ویتامین‌ها و ریز مغذی هاست که باعث بهبود عملکرد مغز میشه. همچنین رژیم غذایی مناسب به مغز کمک میکنه که در هنگام مطالعه خسته نشه و مطالب رو بهتر درک کنه.

۱۲. اصلاح برنامه درسی خود

برنامه درسی که طراحی می‌‌کنین، بدون شک نیاز به اصلاح و تصحیح داره. بهتره به مدت یک ماه پیشرفت خودتون رو یادداشت کنین و میزان بازدهی که برنامه شما در این یک ماه برای شما داشته رو اندازه بگیرین. بدون شک به ایرادات و روش‌های کاربردی برای مطالعه پی می‌برین و برنامه جدیدی که طراحی می‌کنین بر اساس تحلیل و ارزیابی‌هاتون بهتر از قبل میشه.

زمانی که تاثیرات منفی اهمال‌کاری کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد، باید برای درمان به روانشناس مراجعه کنید.

اهمال کاری معمولا به شکل یک الگوی رفتاری ناسالم تثبیت می‌شود و برای درمان آن نمی‌توان تنها بر توصیه‌های عمومی مانند «برنامه‌ریزی کن» بسنده کرد. بنابراین بهترین راه‌کار مراجعه به روانشناس و دریافت کمک حرفه‌ای است. چند رویکرد علمی که بیشتر برای درمان اهمال کاری مورد استفاده قرار می‌گیرند، شامل موارد زیر هستند:

۱– درمان شناختی رفتاری (CBT)

این روش بر شناسایی و اصلاح افکار ناکارآمدی تمرکز دارد که فرد را به سمت تعلل در انجام کارها سوق می‌دهد. برای مثال باورهایی مانند «اگر نمی‌توانم بی‌نقص انجام دهم، بهتر است اصلا شروع نکنم» یا «الان حوصله ندارم». همچنین درمانگر تکنیک‌هایی مثل تقسیم وظایف، مدیریت زمان و مهارت حل مسئله را برای جایگزینی الگوهای رفتاری سالم آموزش می‌دهد.

۲– درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)

در این روش، فرد به جای جنگیدن با افکار و احساسات منفی، به کمک درمانگر یاد می‌گیرد تا آن‌ها را بپذیرد و براساس ارزش‌ها و اهداف شخصی‌اش عمل کند. برای مثال، زمانی که فرد به دلیل ترس از شکست، کارها را به تعویق می‌اندازد، به کمک تکنیک ACT یاد می‌گیرد تا ترس را بپذیرید و با توجه به آن، کارهایی را که برایش ارزش و معنا دارند، انجام دهد.

۳– روان درمانی پویشی

در این روش، تمرکز بر کشف ریشه‌های عمیق‌تر اهمال کاری در ناخودآگاه فرد است. گاهی اهمال کاری به دلیل طرحواره منفی به وجود می‌آید و ریشه در تعارضات درونی، ترس‌های دوران کودکی یا روابط اولیه فرد دارد. روان درمانی پویشی به فرد کمک می‌کند تا انگیزه‌های ناهشیار خود را بشناسد و الگوهای تکرارشونده را درک کند.

چگونه بر عادت به تعویق انداختن کارها غلبه کنیم؟

غلبه بر اهمال کاری نیازمند شناخت ریشه آن و تغییر تدریجی سبک زندگی است. عواملی مانند ترس، اضطراب، کمال‌گرایی یا نداشتن برنامه مشخص در به تعویق انداختن کارها موثر هستند. بنابراین برای مقابله با آن باید هم افکار محدودکننده را اصلاح کنیم و هم عادت‌های رفتاری جدید بسازیم. یادتان باشد، غلبه بر اهمال‌کاری یک شبه اتفاق نمی‌افتد، اما با تمرین مداوم می‌توان آن را کنترل کرد.

تمرینات موثر برای غلبه بر عادت به تعویق انداختن کارها شامل موارد زیر هستند:

۱– لیستی از کارها تهیه کنید: برای اینکه یادتان بماند چه کارهایی باید انجام دهید، آن‌ها را با جزئیات مانند تاریخ تحویل و نحوه انجام روی یک کاغذ بنویسید و جلوی چشم‌تان بگذارید.

۲– کارها را تقسیم کنید: مواردی که در لیست نوشتید را به وظایف کوچک و قابل انجام تقسیم کنید تا خسته‌کننده به نظر نیایند.

۳– علائم هشداردهنده را جدی بگیرید: زمانی که احساس کردید افکار مزاحم که باعث اهمال کاری می‌شوند، هجوم آورده‌اند، مقاومت کنید. بدین شکل که هر طور شده خود را مجبور کنید و چند دقیقه با جدیت کارتان را انجام دهید.

۴– عوامل حواس‌پرتی را کم کنید: اول از خودتان بپرسید چه چیزی بیشتر باعث حواس‌پرتی شما می‌شود، سپس دسترسی به منابع حواس‌پرتی مانند موبایل یا شبکه‌های اجتماعی را محدود کنید.

۵– خودتان را تشویق کنید: زمانی که یکی از کارهای لیست‌تان را به درستی و سر وقت انجام دادید، به خودتان پاداش دهید. این پاداش می‌تواند نوشیدن یک فنجان چای یا چند دقیقه وقت گذراندن با دوست و همکار باشد.

۶– مراقب سلامت‌تان باشید: برای غلبه بر اهمال کاری باید به سلامت جسم و روح خود اهمیت دهید. بنابراین بهتر است خوب بخوابید، فعالیت بدنی منظم داشته باشید و سطح استرس‌تان را مدیریت کنید.